Szerszenie (Vespa crabro) to największe owady z rodziny osowatych występujące w Polsce. Mimo swojej groźnej reputacji, pełnią ważną rolę w ekosystemie, m.in. regulując populacje innych owadów. Jednak bliskie spotkania z nimi wymagają ostrożności.
Kiedy szerszenie zakładają gniazda?
Cykl życiowy szerszeni zaczyna się wiosną, zwykle w kwietniu lub maju. W tym czasie zimujące królowe budzą się z letargu i rozpoczynają budowę pierwszego, niewielkiego gniazda. Do lata kolonia szybko się rozrasta – pod koniec sezonu, w sierpniu i wrześniu, gniazda mogą liczyć kilkaset osobników.
Kiedy szerszenie są aktywne?
Szerszenie są owadami dziennymi. Najbardziej aktywne są w ciepłe, słoneczne dni, od rana do wieczora. Wieczorami i w nocy większość robotnic przebywa w gnieździe. Największą aktywność obserwuje się latem, szczególnie w lipcu i sierpniu.
Co jedzą szerszenie?
Dieta szerszeni jest zróżnicowana:
- Dorosłe osobniki żywią się głównie sokami roślinnymi, nektarem i słodkimi owocami.
- Larwy potrzebują białka – robotnice karmią je upolowanymi owadami, m.in. muchami, motylami, a także pszczołami.
Jak i gdzie budują gniazdo?
Szerszenie tworzą gniazda z przeżutego drewna zmieszanego ze śliną, co przypomina strukturą szary papier. Gniazda mają warstwową budowę i są chronione delikatną osłoną.
Najczęstsze miejsca budowy:
- dziuple drzew,
- strychy i poddasza,
- szopy, altany,
- rzadziej – ziemne nory po gryzoniach.
Czy szerszenie atakują?
Szerszenie nie atakują bez powodu – reagują agresją głównie w obronie gniazda. W pobliżu swojego terytorium mogą ostrzegać intruza głośnym bzyczeniem i lotami ostrzegawczymi. Ukąszenie jest bolesne, a w przypadku alergii może być groźne.
Czy szerszenie atakują pszczoły?
Tak. Szerszenie polują na pszczoły, zwłaszcza gdy potrzebują białka dla larw. Mogą atakować pojedyncze osobniki, a przy dużej liczebności – osłabiać całe ule. Jednak w Polsce nie stanowią tak dużego zagrożenia dla pszczelarstwa jak np. azjatycki szerszeń (Vespa velutina).
5 faktów o szerszeniach
- Są największymi osowatymi w Polsce – dorosłe osobniki mogą mieć nawet 3,5 cm długości.
- Budują gniazda z „papieru” – przeżuwają drewno, mieszają ze śliną i tworzą warstwową konstrukcję.
- Nie atakują bez powodu – bronią gniazda, ale z dala od niego są raczej spokojne.
- Polują na inne owady – w tym muchy, komary, ćmy, a także pszczoły.
- Ich jad jest mniej toksyczny niż jadu pszczoły – ale wstrzyknięta dawka jest większa, więc ból i opuchlizna są silniejsze.
5 mitów o szerszeniach
- „Ukąszenie szerszenia jest śmiertelne dla człowieka” – dla zdrowej osoby jedno użądlenie nie jest śmiertelne; zagrożenie dotyczy osób uczulonych lub po wielu użądleniach.
- „Szerszeń zawsze atakuje człowieka” – atakuje tylko w obronie gniazda lub gdy czuje się zagrożony.
- „Szerszeń może użądlić przez ubranie robocze” – jego żądło nie jest w stanie przebić grubej, ciasno tkanej tkaniny.
- „Szerszenie niszczą rośliny” – same roślin nie niszczą; mogą co najwyżej uszkodzić korę, by dostać się do soków.
- „Gniazdo szerszeni można bezpiecznie usunąć samemu” – próba samodzielnego usunięcia jest bardzo niebezpieczna, nawet jeśli owady wydają się „spokojne”.
Szerszenie to pożyteczne, ale wymagające respektu owady. Choć budzą strach, pomagają w ograniczaniu liczby uciążliwych owadów. Jeśli jednak gniazdo znajduje się blisko domu lub miejsca uczęszczanego przez ludzi, najlepiej wezwać specjalistów od dezynsekcji – samodzielne usuwanie jest ryzykowne.